Een leerling die voortdurend de les verstoort, niet wil meewerken of moeilijk gedrag vertoont: hoe ga je daar als leerkracht mee om? Regels en sancties lijken vaak de logische oplossing, maar onderzoek van PXL-Education Research toont aan dat ook de relatie tussen leerkracht en leerling een belangrijke rol speelt. Binnen het onderzoeksproject EmpowerED onderzochten Claudia Lento en Kristel Stinckens hoe scholen kunnen bouwen aan een warme én gestructureerde klasomgeving.

Moeilijk gedrag vraagt om een andere kijk

Wanneer een leerling moeilijk gedrag vertoont, gaat de aandacht vaak in de eerste plaats naar het kind zelf. Maar gedrag ontstaat niet in een vacuüm. Ook de interactie met de leerkracht en de bredere klasomgeving spelen een rol. Dat is een van de belangrijkste inzichten uit EmpowerED, een driejarig onderzoeksproject van Hogeschool PXL rond moeilijk hanteerbaar gedrag in het lager onderwijs. De onderzoekers combineerden literatuuronderzoek met onderzoek bij startende leerkrachten en werkten samen met zeven basisscholen aan concrete interventies. Hun conclusie? Wie moeilijk gedrag wil aanpakken, moet verder kijken dan regels, straffen en beloningen.

Een goede relatie bevordert het leren

Een sterke band tussen leerkracht en leerling draagt niet alleen bij aan een aangename sfeer in de klas. Uit de literatuurstudie binnen EmpowerED blijkt dat de kwaliteit van die relatie samenhangt met de betrokkenheid en schoolprestaties van leerlingen. Daarvoor zijn niet altijd grote veranderingen nodig. Een leerling persoonlijk begroeten, belangstelling tonen of even tijd maken voor een gesprek kan al helpen om vertrouwen op te bouwen. Tegelijk betekent een warme relatie niet dat grenzen verdwijnen. Volgens de onderzoekers ligt de kracht net in de combinatie van duidelijke verwachtingen en oprechte betrokkenheid. Die aanpak noemen ze warme autoriteit: een leerkracht die structuur biedt, consequent optreedt en tegelijk aandacht heeft voor wat een leerling nodig heeft.

Ook leerkrachten hebben ondersteuning nodig

Het onderzoek richtte zich niet alleen op leerlingen, maar ook op de leerkrachten zelf. Zo blijkt dat het vertrouwen van leerkrachten in hun eigen kunnen een belangrijke rol speelt bij het omgaan met moeilijk gedrag. Leerkrachten die zich bekwaam voelen, grijpen vaker naar preventieve en verbindende strategieën. Wie onder druk staat of onzeker is, valt sneller terug op corrigerende maatregelen. Daarom benadrukt EmpowerED ook de verantwoordelijkheid van de school. Coaching, ruimte voor reflectie en een gedeelde aanpak kunnen leerkrachten helpen om sterker in hun schoenen te staan. Goed klasmanagement is met andere woorden niet uitsluitend een individuele opdracht.

Van onderzoek naar de klaspraktijk

Samen met zeven basisscholen ontwikkelden de onderzoekers zes clusters van interventies die leerkrachten ondersteunen bij het versterken van hun relatie met leerlingen. Die vertrekken vanuit een aantal concrete principes: bewust omgaan met de eigen reacties, kijken naar de behoeften achter moeilijk gedrag, dagelijks investeren in vertrouwen, verbindend communiceren, duidelijke grenzen stellen en na conflicten opnieuw contact zoeken. De inzichten maken duidelijk dat effectief klasmanagement om meer draait dan het onder controle houden van een klasgroep. Door aandacht te besteden aan de individuele leerling én de relatie met de leerkracht, kunnen scholen werken aan een leeromgeving waarin kinderen zich gezien voelen en beter tot leren komen.

Meer weten over het EmpowerED-onderzoek?

Claudia Lento en Kristel Stinckens zijn onderzoekers bij het expertisecentrum PXL-Education Research van Hogeschool PXL. Contact: claudia.lento@pxl.be en kristel.stinckens@pxl.be.